|
هیرسوتیسم(پرمویی)
تعریف : افزایش بیش ازحد موهای خانمها را هیرسوتیسم می نامند . این افزایش مو به ویژه درصورت باعث مشکلات زیبایی زیادی برای خانمها می شود . البته مقدار موهایی که به هیرسوتیسم تعبیر می شود بیشتردرمقایسه فرد با افراد هم نژاد خود مشخص می گردد.
مقدمه: موها ازفولیکول یا پیاز مو که درپوست قرار دارد رشد می کنند . این فولیکولها به تعداد حدود 50 میلیون درسرتاسربدن وجود دارند که حدود 10 میلیون آنها درسرقراردارد وتنها درکف دست وپا فولیکول مویی وجود ندارد . تا زمانی که فولیکول مو وجود دارد موها به رشد خود ادامه می دهند .
انواع موها : 1- موی ولوس : موهای کرکی ونازک وکوتاه ونرم که اکثراً کمرنگ هستند. مانند موی ناحیه صورت وپشت وسینه خانمها
2- موی ترمینال : موهای بلند، زبروضخیم درسروزیربغل وناحیه عانه( هم درآقایان وهم درخانمها)
مراحل رشدمو: 1- آناژن : این مرحله رابه مرحله رشد فعال هم تعبیرمی کنند که چندین سال طول می کشد وحدود 85% موهای بدن دراین مرحله قرار دارند. 2- کاتاژن یا مرحله برگشت که چند هفته طول می کشد ودرآن رشد موها متوقف می شود اما ریزش نمی کنند . حدود 4-3% موهای بدن دراین مرحله قراردارند . 3- تلوژن یا مرحله استراحت که حدود چند ماه طول کشیده ودرانتهای این مدت موها ریخته شده وموهای جدیدی شروع به تشکیل می کنند . همیشه حدود 10 تا 13 % از موهای کل بدن دراین مرحله قرار دارند.
اثرهورمونها بررشد موها :
هورمونهای مختلفی می توانند بررشد موها اثرداشته باشند . مهمترین هورمونهایی که درکنترل رشد موها دخالت می کنند هورمونهای مردانه (آندروژنها) هستند ومهمترین هورمون مردانه هم هورمون تستوسترون می باشد . آندروژنها باعث می گردند که موهای ولوس به موهای ترمینال تبدیل شوند . (البته به غیرازناحیه سر) درزمان بلوغ آندروژنها که هم درپسرها وهم دردخترها (به مقدارکمتر) وجود دارند باعث بوجود آمدن موهایی درزیربغل ودر ناحیه عانه می شوند . هورمونهای زنانه (مانند استروژن) دارای اثراتی مخالف هورمونهای مردانه می باشند . وقتی که یک موی ولوس به یک موی ترمینال تبدیل می شود ؛ حتی اگرآندروژنها نیز دیگر وجود نداشته باشند ، آنها دوباره به موی ولوس تغییرنخواهند کرد . بنابراین هیرسوتیسم را باید با کم کردن تعداد موهای ترمینالی که براثرآندروژنها ایجاد شده اند درمان نمود .
علل ایجاد پرمویی درخانمها
تمام خانمها دارای موهای ترمینال دربعضی از قسمتهای بدن مثل سر، زیربغل وناحیه عانه می باشند . وجود چند موی ترمینال دراطراف نوک پستانها ویا بالای رانها ممکن است طبیعی باشد . هیرسوتیسم یا افزایش موی خانمها هنگامی ایجاد می شود که موهایی ضخیم ( معمولاً با رنگ تیره ) برروی صورت ، سینه ، شکم ، بالای رانها ودرقسمت بالای بازوها دیده شوند . اگرفقط برروی ساعد ویا ساق پاها مو وجود داشته باشد به آن هیرسوتیسم یا پرمویی گفته نمی شود .
هیرسوتیسم را باید ازهیپرتریکوزیس جدا نمود . هیپرتریکوزیس با افزایش موهای ولوس که می توانند نسبت به حالت طبیعی تیره تر باشند مشخص می شود .این وضعیت درمنطقه مدیترانه ای شایعتربوده و می تواند بطورارثی درخانواده ها وجود داشته باشد . هیرسوتیسم تقریباً همیشه بعلت افزایش اثرهورمونهای آندروژن برروی فولیکولهای مو ایجاد می شود . این افزایش اثر می تواند به علل زیرباشد : 1- مصرف دارویی 2- مشکلات تخمدانی 3- مشکلات غدد فوق کلی 4- هیرسوتیسم فامیلی
1- مصرف دارویی : استفاده از هورمونهای مردانه وداروهای با اثرآندروژنی ماننداستروییدهای آنابولیک که دربعضی از افراد مشغول به ورزش بدنسازی مصرف می گردند واستفاده ازداروی دانازول که دربیماری آندومتریوز بکار می رود مثالهایی ازمصرف دارویی َآندروژنها میباشد .
2- مشکلات تخمدانی: تومورهای تخمدانی تولید کننده آندروژن می تواند باعث پرمویی خانمها گردد که سریع ایجاد می شود ومی تواند همراه نشانه های دیگرمردانه مانند ریزش موهای سر وکلفتی صدا باشد . بیماری تخمدان پلی کیستیک نیزهمراه با عدم تخمک گذاری مزمن ، چاقی وهیرسوتیسم می باشد . دراین بیماری افزایش هورمون هیپوفیزی LH وکاهش FSH باعث عدم تخمک گذاری شده وافزایش استروژنها وآندروژنها راسبب می شود .
3- مشکلات غدد فوق کلیوی : بیماریهای نظیر کوشینگ وهیپرپلازی غدد فوق کلیوی ( به علت نقائص آنزیمی ) می تواند موجب هیرسوتیسم گردد .
4- هیرسوتیسم فامیلی : بعضی ازبیماران دچارهیرسوتیسم هیچ مشکلی درتخمک گذاری وقاعدگی خود نداشته ، میزان هورمونهای آنها طبیعی بوده وعلتی برای هیرسوتیسم آنها پیدا نمی شود . این حالت درخانمهای منطقه خاورمیانه واطراف مدیترانه بیشتردیده می شود وبنظرمی رسد درنژادهای خاصی شایعترباشد. این نوع هیرسوتیسم را فامیلی ویا ایدیوپاتیک می نامیم . به نظرمی رسد دراین افراد حساسیت بیش ازحد فولیکولهای مو به مقادیرطبیعی آندروژنها باعث پرمویی می گردد . البته حتی این نوع هیرسوتیسم نیزبه کاهش آندروژنها توسط داروها پاسخ می دهند . این افراد کاملاً سالم بوده وتنها به علل زیبایی تحت درمان قرار می گیرند .
اقدامات پاراکلینیکی
اندازه گیری هورمونهای مختلفی چون تستوسترون ، 17هیدروکسی پروژسترون ، آندروستن دیون ، پرولاکتین وFSHوLH و استفاده ازسونوگرافی تخمدانها جزء اقدامات پاراکلینیکی لازمی است که درمورد بیماران مبتلا به هیرسوتیسم باید انجام گیرد تا به تشخیص علت بیماری کمک نماید و قطعاً تشخیص علت بیماری به انتخاب روش درمانی مناسب منجرخواهد شد .
درمان
برای درمان هیرسوتیسم درخانمها باید علت آن شناسایی شده ودرصورت امکان برطرف گردد . درمان به دوصورت دارویی وغیردارویی انجام می شود . درمان دارویی شامل استفاده ازقرصهای ضد بارداری ، اسپیرونولاکتون ، کورتیکواستروییدها ، سیپروترون کامپاند ، سیپروترون استات ، فیناستراید ، فلوتامید ، کتوکونازول ، آنالوگهای GnRH وسایرداروها می باشد . درمان غیردارویی شامل استفاده ازلیزر، الکترولیز، موم ، بندانداختن وغیره می باشد .
درمورد درمانهای خوراکی باید توجه داشت که معمولاً استفاده ازداروها باید به مدت طولانی انجام شود تا تأثیرخود را بگذارد وبا توجه به عوارض این داروها حتماً باید تحت نظرمتخصص پوست ویا متخصص غدد داخلی مصرف شوند .
درمورد درمانهای غیردارویی باید توجه داشت که درمان مناسب درمانی است که هزینه آن برای فرد مناسب باشد ؛ درد کمتری ایجاد کند ، به پوست آسیبی نرساند ؛ استفاده از آن راحت باشد واثرآن مدت زیادی بماند . بطورکلی این روشها را می توان به دودسته موقتی ودائمی تقسیم نمود . روشهای موقتی شامل دپیلاسیون ( ازبین بردن قسمتی ازموکه دربالای پوست قراردارد) و اپیلاسیون ( ازریشه درآوردن مو) می باشد . دپیلاسیون شامل تراشیدن موها با تیغ ویا ریش تراش برقی واستفاده ازدپیلاتورهای به شکل کرم ویا مخلول می باشد . معمولاً موها حدوداً چند روز پس از دپیلاسیون دوباره ظاهر می شوند اما پس ازاپیلاسیون معمولاً چند هفته طول می کشد تا موها دوباره پدیدارشوند . اپیلاسیون شامل کندن موها با موچین ، استفاده ازموم ، شوگرینگ (استفاده ازموادچسبناک) وبند انداختن می باشد . روشهای دائمی شامل الکترولیز، لیزروفلش لامپ می باشد . درمورد مزایای لیزرنسبت به روش الکترولیز می توان به مواردی چون راحتی وسرعت استفاده ، درد ناچیز، عدم آسیب رسانی به ساختمانهای پوست وعدم ایجاد اسکاراشاره نمود . دربین روشهای دائمی ازبین بردن موها لیزربا توجه به ایمنی آن بهترین روش محسوب می شود . ازمعایب روش الکترولیزآن است که وقت زیادی برای انجام آن لازم است وفقط برای قسمتهای کوچکی ازپوست می توان آن را بکاربرد زیرا دراین روش موها راباید یکی یکی از بین برد. ازمعایب دیگراین روش می توان به درد درهنگام انجام واحتمال آسیب رساندن به پوست وایجاد اسکار اشاره نمود .
دستگاه لیزربا فرستادن یک دسته اشعه نورانی ازطریق پوست به پیازمو (فولیکول) عمل خود را انجام می دهد . این اشعه نورانی توسط موجذب شده وبه حرارت تبدیل می شود واین حرارت باعث نابودی فولیکول می گردد .لیزر درافراد با پوست روشن وموی تیره بسیارموثرتر است .هرچه موضخیمتروتیره ترباشد اثرلیزربهتر می باشد زیرا این موها ملانین یاهمان رنگدانه اصلی پوست ومورا بفراوانی دارند وجذب لیزرنیزتوسط ملانین می باشد . تعداد جلسات لیزرمعمولاً 5تا 8 جلسه بوده ومدت زمان انجام آن درهرجلسه بسته به وسعت محل انجام آن متفاوت است برای مثال انجام لیزرموهای چانه تنها 2تا3 دقیقه طول می کشد ولیزرپشت تنه یکساعت ونیم تا سه ساعت به طول می انجامد . علت آنکه لیزردرمانی موهای زائد به تعداد جلسات زیادی نیاز دارد آن است که بیشترین اثرلیزر برموها درمرحله آناژن می باشد وبا توجه به اینکه همه موها درفاز آناژن نیستند لذا لازم است تا لیزردرمانی درچندین جلسه با فاصله زمانی حدود یک تا دوماه انجام گیرد . فلش لامپها و IPL نیز دردرمان موهای زائد استفاده می شوند که دراین دستگاهها ازتکنولوژی لیزراستفاده نشده وهنوزدرمورد اثربخشی آنها درحد لیزرها بحث زیادی وجود دارد ونیازبه زمان بیشتری است تا بتوان درمورد آنها قضاوت صحیح نمود اما می توان گفت که این دستگاهها دربهترین شرایط می توانند درحد لیزرها اقدام به ازبین بردن موهای زائد نمایند .
تعیین وقت ملاقات با دکتر محسن فیاض
|